Teheran trong sương mù chiến tranh : Mọi khả năng đều có thể xảy ra

 

Đăng ngày: 18/03/2026

Chiến sự Trung Đông và bầu cử địa phương ở Pháp là hai vấn đề được báo chí dành cho nhiều giấy mực hôm nay 17/03/2026. Le Figaro nhận định « Thay đổi chế độ, ngưng chiến, sa lầy…Tại Iran, mọi khả năng đều có thể xảy ra ». Chỉ mới hai tuần chiến đấu, hãy còn quá sớm để nói rằng đã sa lầy, cho dù kế hoạch của ông Donald Trump không diễn ra như dự tính – như trong đa số cuộc xung đột. 

Không có một Gorbatchev của Iran

 

Trước hết là khả năng ngưng chiến, được coi là kịch bản tệ hại nhất hay tốt nhất tùy theo nhà phân tích. Người bi quan nhấn mạnh như vậy chế độ giáo quyền vẫn tại vị, còn các nhà ngoại giao châu Âu và Ả Rập nói rằng sẽ tránh được « hỗn loạn », « leo thang ».

Từ sau chiến tranh Afghanistan và Irak đầu những năm 2000, các giáo sĩ Iran đã phi tập trung hóa quốc phòng, tổ chức thành nhiều mảng nhỏ, 31 « sở chỉ huy cách mạng » có quyền tự quyết kể cả tấn công. Chuyên gia Clément Therme của Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI) nhắc nhở : « Chế độ Iran chuẩn bị cho cuộc chiến này từ hai thập niên ».

Việc chỉ định Mojtaba Khamenei « là dấu hiệu quay lại của phe cực đoan nhất, là hồi kết cho một giải pháp kiểu Venezuela ». Trong Cộng hòa Hồi giáo, không có một khuôn mặt nào cởi mở như Gorbatchev, hay thực dụng như Delcy Rodriguez ở Caracas. Một nhà ngoại giao nhận xét : « Độc tài thần quyền là không thể cải cách ».

Từ đầu cuộc chiến, Iran và Hezbollah chứng tỏ không hề có ý định đầu hàng hay nhượng bộ, ngược lại muốn lôi cả khu vực vào xung đột. Nếu Donald Trump buông tay, chế độ sẽ thắng và củng cố lại. Mục đích chiến tranh của ông Trump cũng không rõ ràng. Cựu cố vấn an ninh quốc gia John Bolton ủng hộ lật đổ chế độ, nhưng băn khoăn vì thiếu phối hợp với đối lập và chưa chuẩn bị tâm lý cho người Mỹ trước đó.

Mô hình Bắc Triều Tiên thay vì Venezuela ?

Thay vì Venezuela, có thể là kịch bản Bắc Triều Tiên. Với việc bổ nhiệm Mojtaba Khamenei, Teheran cũng như Bình Nhưỡng trở thành một chế độ cha truyền con nối, trị vì bằng ý thức hệ và đàn áp. Iran cũng đi theo con đường chế tạo bom nguyên tử như Bắc Triều Tiên.  Nếu số 450 ký uranium được làm giàu, « những hạt dẻ của con sóc » - từ ngữ của một nhà ngoại giao – mà Iran giấu rải rác trong những đường hầm nằm sâu dưới lòng đất không được đặc nhiệm Israel hay Mỹ thu hồi, Teheran sẽ đẩy nhanh tiến độ.

Chưa kể việc tái lập chương trình đạn đạo và khủng bố quay lại với châu Âu, đàn áp đẫm máu đối lập mà trên 30.000 người đã phải trả giá bằng mạng sống vì đã biểu tình hồi tháng Giêng. Chuyên gia Danny Citrinowicz của Viện nghiên cứu an ninh quốc gia Tel-Aviv (INSS) nhận định, không thay đổi chế độ sẽ không có lợi ích chiến lược cho Israel, thậm chí còn tệ hại hơn vì Mojtaba sẽ chạy đua hạt nhân và Donald Trump không yểm trợ nếu Israel muốn tấn công lần nữa.

Một kịch bản khác mà nhiều người mong đợi là giải phóng Trung Đông khỏi những chiếc vòi của con bạch tuộc. Với Reza Pahlavi, con trai của cựu vương Iran, đối lập lần đầu tiên có được một chọn lựa khác, dù không phải ai cũng đồng tình. Theo một chuyên gia, khi đàn áp người dân tàn bạo như vậy, các giáo sĩ đã « tự sát chính trị ». Và khi oanh kích các nước láng giềng vùng Vịnh, đó là « tự sát ngoại giao ».

Cuộc chiến định hình lại Trung Đông

Clément Therme cho rằng như vậy chế độ khó sống sót trong trung hạn, sẽ biến thành một Nhà nước quỷ nhập tràng, hướng đến sụp đổ kinh tế. « Không phải là không thành công ở Irak và Afghanistan mà thất bại với Iran ». Trong lịch sử, sự sụp đổ của các chế độ thường rất bất ngờ, không ai nghĩ Liên Xô sẽ tan rã cũng như Bachar Al-Assad chạy trốn khỏi Syria. « Năng lực kháng cự của chế độ tùy theo chiến tranh kéo dài bao lâu », và như vậy là tùy thuộc ý định của Donald Trump.

Giữa hai kịch bản trên đây, các chuyên gia còn nghĩ đến các khả năng khác, từ việc Mỹ sẽ sa lầy khi đưa bộ binh vào trận, đến tái lập đàm phán với một chế độ bị yếu đi hẳn, hay xảy ra nội chiến. Nhưng vẫn không loại trừ một ngạc nhiên thú vị, vì toàn dân chống lại « Nhà nước đao phủ ». Mỹ và Israel có hỗ trợ nhân dân Iran đến cùng hay không ?

Trong mọi trường hợp, cuộc chiến tranh mới này đã thay đổi hẳn Trung Đông. Theo Dorothée Schmid, khu vực đang trải qua « một thời khắc lịch sử ». Ngày 11/09/2001, « Mùa Xuân Ả Rập », hậu 07/10/2023 là ba thời điểm quan trọng, đi kèm với ảo tưởng định hình lại khu vực. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) ghi nhận tình hình hiện nay tương đối lạc quan cho Hoa Kỳ và Israel về quân sự, « nói về thất bại chắc chắn là quá sớm ».

 

Israel tiếp tục chính sách « trảm tướng » ở Iran

Theo thông tin mới nhất từ phía Israel, Ali Larijani, chủ tịch Hội đồng an ninh quốc gia tối cao Iran đã bị tiêu diệt trong cuộc oanh tạc đêm qua vào Teheran. Courrier International dẫn trang web Yediot nhận định, đây là một « đòn nặng nề » cho cơ cấu chỉ huy của Iran. Ali Larijani là người tổ chức việc trả đũa Israel, Hoa Kỳ và vùng Vịnh. Mới hôm 13/03, ông ta tỏ ra thách thức khi xuất hiện trước đám đông trên đường phố Teheran. Gholamreza Soleimani, thủ lãnh lực lượng dân quân Bassidj, bộ phận đàn áp chính của Iran và người phó là Kassem Kureshi cũng đã bị trừ khử trong một vụ oanh tạc khác.

Les Echos dẫn lời bộ trưởng quốc phòng Israël Katz, tuyên bố Larijani « đã đi theo Ali Khamenei xuống tầng sâu địa ngục », cho rằng đây là cú đòn bậc thầy, và Israel tiếp tục chính sách trảm tướng hết sức thành công.

Kể từ khi đại giáo chủ Khamenei bị tiêu diệt, Ali Larijani là một trong những gương mặt chính của quyền lực và trên thực tế đã trở thành người lãnh đạo chế độ Iran. Ông ta được cho là bất chấp lời khuyên của tổng thống Masoud Pezeshkian, đã quyết định tấn công vô tội vạ các quốc gia vùng Vịnh. Còn Soleimani bị trừ khử trong một cuộc không kích nhắm vào sở chỉ huy dã chiến. Ngay cả trong lều tạm cũng không an toàn : thông điệp mà Israel gửi đi rất rõ ràng. Soleimani là người chỉ huy chính của các vụ bắt giữ hàng loạt và đàn áp người biểu tình hồi tháng Giêng.

Chế độ Teheran cắt mọi liên lạc, người dân khủng hoảng

Đối với người dân Iran, việc thiếu thông tin còn tệ hại hơn cả chiến tranh. Một giáo viên trẻ nói với Libération, chế độ cắt internet và điện thoại trong thời chiến là tội ác chống nhân loại, làm mọi người kiệt quệ tinh thần. Đa số không vào mạng được, số khác trải qua nhiều tiếng đồng hồ mới vào internet được vài phút. Sau mỗi vụ oanh tạc, người dân Teheran tìm cách liên lạc với gia đình và bạn bè hay liên lạc với người thân ở nước ngoài nhưng bất lực.

Nhật báo nêu ra trường hợp Negin, suốt nhiều ngày không có internet và cũng không gọi điện được cho người em trai sắp trải qua cuộc phẫu thuật tim quan trọng ở Canada. Nghe nói có thể dùng VPN ở Qazvin, cách Teheran hai tiếng đồng hồ đi xe, cô không ngần ngại đến nơi nhưng đã bị cắt. Hai vợ chồng đi thêm 8 tiếng đồng hồ nữa để vượt biên giới sang Thổ Nhĩ Kỳ, dùng thẻ SIM tại đây. Cô nhận được một lúc mấy chục tin nhắn văn bản lẫn âm thanh, trong đó có nhiều cuộc gọi lỡ của em trai trước khi vào phòng mổ. Chế độ độc tài đang nguy ngập đã tước mất cơ hội nói chuyện với người em lần cuối : cậu em không qua khỏi.

Nga : Kremlin chặn internet tại các thành phố lớn

Le Figaro cho biết đây là mối lo lớn nhất của cư dân Matxcơva. Không phải chiến tranh Iran, đàm phán về Ukraina hay giá cả tăng vọt tại các siêu thị, mà là việc từ hơn mười ngày qua internet không còn hoạt động, tại một thành phố mà người ta đã quen dùng điện thoại thông minh trong các công việc hàng ngày. Chính quyền nói rằng đây là biện pháp an ninh để đối phó với drone Ukraina, 250 chiếc đã bị bắn hạ trong 48 giờ qua khi tiến gần thủ đô.

Nhưng nhiều người Matxcơva không bị lừa, họ tin rằng Kremlin muốn siết chặt thêm để chuẩn bị cho mạng internet được kiểm soát. Theo nhiều phương tiện truyền thông, mạng xã hội được sử dụng nhiều nhất là Telegram đang hoạt động chậm lại, sẽ bị chặn kể từ 01/04. Meta (Facebook, WhatsApp, Instagram) bị cho vào danh sách tổ chức « cực đoan ». Từ nhiều tháng qua, chính quyền thúc giục người Nga tải về Max, một ứng dụng 100 % của Nga do cơ quan an ninh FSB kiểm soát. Người dân thủ đô không còn liên lạc được với người thân, đặt trước taxi, vào ứng dụng của ngân hàng, tìm địa chỉ…Không có Google Maps, họ phải quay về với những tấm bản đồ như cũ, giá đã tăng 45 % ; giáo viên lại dùng phấn trắng bảng đen…

 

Pháp : Đảng cực tả LFI gây lo ngại

Bầu cử địa phương ở Pháp, được coi là một cuộc diễn tập trước kỳ bầu cử tổng thống năm 2027, chiếm trang nhất các báo hôm nay. Le Figaro, Libération chú ý đến việc cánh tả ở nhiều nơi bắt tay với phe cực tả, trái với cam kết trước đó. La Croix và Le Monde nói về « Thế thăng bằng mới », Les Echos nhận định « Đảng xã hội rơi vào bẫy ».

Nhật báo cánh hữu Le Figaro đả kích « các thỏa thuận nhục nhã ». Lâu nay người ta vẫn nói rằng đối với đại đa số người Pháp, đảng Nước Pháp Bất Khuất (LFI) là một phong trào « nguy hiểm cho nền dân chủ », và Jean-Luc Mélenchon là chính khách bị ghét nhất nước, sự cực đoan sẽ làm phe này mất phiếu. Ủng hộ « sự kháng chiến của Hamas », dân biểu gốc Palestine Rima Hassan kêu gọi « intifada », phá rối các giáo sư đại học đang giảng dạy, bài Do Thái, vụ sát hại thanh niên cực hữu Quentin Deranque ngay trên đường phố ở Lyon…

Nhưng sau khi có kết quả vòng một, LFI lại được cánh tả nhiều nơi săn đón. Theo Le Figaro, cần khẩn cấp đối phó để năm 2027 không nghe những phát biểu cực đoan như sau chiến thắng ở Saint-Denis, thành phố lớn thứ nhì của Paris và vùng phụ cận. Les Echos cảnh báo, LFI không giúp đảng xã hội mà muốn nhấn chìm, và đừng quên tham vọng trở thành tổng thống của thủ lãnh đảng cực tả.

Bài toán liên minh để giành chiến thắng trong vòng hai

Tờ báo thiên tả Libération nhận định « Cánh tả ở thế mạnh nhưng đang rất bối rối ». Tại những thành phố lớn như Paris, Marseille, Strasbourg Lyon, Bordeaux, đảng Xã hội hay đảng Xanh đang dẫn đầu. Tuy tỏa sáng nhưng phe tả lại chia rẽ, những hành động quá khích cùng với ngôn từ bài Do Thái của Jean-Luc Mélenchon khiến vòng hai trở nên phức tạp hơn.

Tại Paris, ứng cử viên Emmanuel Grégoire dẫn đầu với tỉ lệ cách biệt, từ chối liên minh với LFI ; ở Marseille, Benoît Payan cũng có thái độ tương tự. Tại những thành phố khác, không liên kết sẽ khó thắng nên quyết định sẽ tùy từng địa phương. Sự im lặng của Jean-Luc Mélenchon từ tối Chủ nhật là đầy ý nghĩa vì biết rằng những lời lẽ của ông ta sẽ đẩy các chính khách và cử tri ra xa.

Le Monde lo lắng cho « Bức tranh toàn cảnh phân mảnh và bất định » sau cuộc bầu cử địa phương. Nhật báo công giáo La Croix kêu gọi « minh bạch », khi các liên minh phải được công bố vào cuối giờ chiều nay, cho rằng nên thỏa thuận với các đảng phái phù hợp với những giá trị Cộng Hòa. Như vậy việc bắt tay giữa cánh tả và cực tả ở một số địa phương dù được gọi là « sáp nhập kỹ thuật » là đi ngược lại với loan báo của tổng thư ký đảng xã hội Olivier Faure. Ở phía cực hữu, các liên minh của ứng cử viên đảng Tập Hợp Dân Tộc (RN) với đảng Những Người Cộng Hòa (LR) sẽ là một bước ngoặt thực sự và tai hại trong đời sống chính trị Pháp.

https://www.rfi.fr/vi/%C4%91i%E1%BB%83m-b%C3%A1o/20260318-teheran-trong-s%C6%B0%C6%A1ng-m%C3%B9-chi%E1%BA%BFn-tranh-m%E1%BB%8Di-kh%E1%BA%A3-n%C4%83ng-%C4%91%E1%BB%81u-c%C3%B3-th%E1%BB%83-x%E1%BA%A3y-ra