Đăng ngày:
Lãnh đạo mới của Iran biệt vô âm tín từ ngày kế vị
Le Figaro nhận xét « Bí ẩn về số phận của Mojtaba Khamenei khiến tin đồn lan tràn ». Ông là một trong những nhà lãnh đạo tối cao kín tiếng nhất. Kể từ khi kế nhiệm cha vào ngày 09/03, tân giáo chủ 56 tuổi của Iran chưa từng xuất hiện trước công chúng hay trên truyền hình. Thậm chí không một bức ảnh nào được công bố.
Thông điệp duy nhất Mojtaba Khamenei gửi đến người dân Iran là một bài viết dài, được một người dẫn chương trình truyền hình đọc, trong đó ông giữ vững lập trường cứng rắn, yêu cầu hạ nhục kẻ thù, sử dụng đòn bẩy đóng cửa eo biển Hormuz. Nhưng cách xuất hiện bất thường này nhằm mục đích trấn an công chúng lại gây tác dụng hoàn toàn ngược lại : Tin đồn lan truyền mạnh mẽ hơn. Kể từ đó, tin Mojtaba Khamenei bị thương nặng, nhập viện, hôn mê, hoặc thậm chí đã chết lan tràn trên báo chí và mạng xã hội.
Nhật báo Telegraph hôm thứ Hai tiết lộ một đoạn ghi âm được cho là của Mazaher Hosseini, trưởng ban nghi lễ của đại giáo chủ quá cố Ali Khamenei, dành cho các quan chức cấp cao và sĩ quan của Vệ binh Cách mạng, khẳng định Mojtaba Khamenei vẫn còn sống nhưng bị thương. Mojtaba được cho là đã ra ngoài vào thời điểm Israel tấn công. Cha mẹ, vợ con ông đã thiệt mạng, và Hosseini hàm ý Mojtaba sống sót là nhờ Thượng đế.
Các quan chức Iran cũng cố gắng trấn an người dân. Đại sứ Iran tại Chypre, Alireza Salarian xác nhận rằng Khamenei Jr. « bị thương ở chân, bàn tay và cánh tay ». Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei cho biết sức khỏe Mojtaba « đang khá hơn », nhưng chưa thể phát biểu trước công chúng. Hôm thứ Hai, Mojtaba được cho là đã phê chuẩn toàn bộ các quyết định bổ nhiệm trước đó của người cha, như một cách chứng tỏ ông đang thực sự điều hành đất nước.
Mojtaba Khamenei còn sống hay đã chết ?
Tuy nhiên tờ Al-Jerida của Koweit khẳng định Mojtaba bị thương rất nặng, do không có bệnh viện an toàn ở Teheran nên đã được một phi cơ quân sự Nga đưa sang Matxcơva, theo đề nghị của Vladimir Putin trong cuộc điện đàm với tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 10/03. Kazem Jalali, đại sứ Iran tại Nga bác bỏ tin này.
Các tin đồn khác nói rằng Mojtaba Khamenei đang hấp hối trong một bệnh viện Iran. Theo tờ The Sun, ông ta đang hôn mê ở khoa hồi sức bệnh viện Sina tại Machhab vùng đông bắc, với « một hay hai » chân bị đứt lìa, gan và bao tử bị tổn thương nặng, dưới sự chăm sóc của Mohammad Reza Zafarghandi, bác sĩ và là bộ trưởng y tế. Ngay cả chính quyền Mỹ cũng đầy nghi hoặc. Bộ trưởng quốc phòng Pete Hegseth cho rằng Mojtaba Khamenei có lẽ đã bị biến dạng khuôn mặt, tổng thống Donald Trump nói « Tôi không biết ông ta còn sống hay không ».
Chế độ Teheran biết họ đã bị cơ quan tình báo Israel Mossad thâm nhập ở cấp cao, giảm tối đa sự xuất hiện của các quan chức trong khi Israel và Hoa Kỳ không che giấu ý định ám sát tân giáo chủ. Sự nhập nhằng về tình trạng sức khỏe cũng như quyền lực thực sự của nhà lãnh đạo mới có thể phản ánh sự chống đối việc bổ nhiệm ông ta trong một bộ phận bộ máy cầm quyền. Giáo chủ đang ẩn náu sẽ phải nhanh chóng xóa tan những nghi ngờ nếu muốn có trọng lượng.
Larijani, « gia tộc Kennedy » của Iran
Sự kiện được các báo đều chú ý là việc Israel loan báo đã tiêu diệt Ali Larijani, khuôn mặt quyền lực Iran. Theo Le Figaro, khi khử được nhân vật thân tín của Ali Khamenei, Israel đã mở ra một khoảng trống trong thượng tầng Nhà nước giáo quyền.
Hôm thứ Sáu 13/03, hàng trăm người biểu tình ủng hộ chế độ tại trung tâm Teheran. Ali Larijani, chủ tịch Hội đồng an ninh quốc gia tối cao, xuất hiện giữa đám đông trong khi bom Israel và Mỹ vẫn rơi xuống vùng phụ cận, đe dọa nếu ông Donald Trump gây thêm áp lực, Iran càng thêm quyết tâm. Larijani có hình dung được đó là tuyên bố công khai cuối cùng của mình không ?
Hôm 17/03, bộ trưởng Quốc Phòng Israel Katz loan báo đã diệt được Larijani cùng với tướng Gholamreza Soleimani, chỉ huy trưởng lực lượng dân quân Bassidj. Một tổn thất lớn lao cho chế độ. Nhà nghiên cứu Hamidreza Azizi ở Berlin giải thích, Larijani đã ở trung tâm quyền lực Cộng hòa Hồi giáo trong nhiều thập niên, hiểu rõ cách vận hành. « Những người với mức độ kinh nghiệm và trình độ như vậy khá hiếm trong giới tinh hoa chính trị Iran hiện nay ».
Chiến lược gia bảo thủ và thực dụng này được tôi luyện qua Cách mạng Hồi giáo, quen thuộc với tư tưởng phương Tây, trở nên cứng rắn hơn trong chiến tranh Iran-Irak, đầy kinh nghiệm đàm phán về hồ sơ nguyên tử và có thể dung hòa giữa nhiều phe phái. Sinh năm 1957 tại Nadjaf, ông ta xuất thân từ một gia đình Hồi giáo Shia nhiều ảnh hưởng. Cha là giáo sĩ cấp ayatollah, hai anh em trai một người lãnh đạo ngành tư pháp, người kia là cố vấn ngoại giao của đại giáo chủ. Libération cho biết có thể coi đây là « gia tộc Kennedy » của Iran.
Một gương mặt cho thời kỳ chuyển tiếp ?
Ali Larijani nghiên cứu triết học trước khi gia nhập Vệ binh Cách mạng, đã xuất bản một số tác phẩm về triết gia Immanuel Kant. Chính Larijani là người đưa ra chủ trương buộc các nhà ly khai phải « tự thú » trên truyền hình nhà nước – nơi ông ta lãnh đạo từ 1994 đến 2004.
Khi rút khỏi hiệp ước hạt nhân năm 2018, Donald Trump đã khiến đại giáo chủ và Ali Larijani dưới áp lực của phe cực đoan trở nên cứng rắn hơn, dù Larijani có kềm chế. Sau « cuộc chiến tranh 12 ngày », Ali Khamenei đã giao trọn cho người thân tín nhất là Ali Larijani việc điều phối các cuộc đàm phán nguyên tử, vạch kế hoạch đáp trả các cuộc tấn công của Israel và Mỹ, chỉ huy cuộc đàn áp người biểu tình hồi tháng Giêng 2026.
Những tháng gần đây Ali Larijani tả xung hữu đột trên nhiều mặt trận – sang Matxcơva, thảo luận với các nhà lãnh đạo Trung Đông, trả lời nhiều cuộc phỏng vấn truyền hình. Tuy không có cấp bậc giáo sĩ nhưng tên ông ta có lúc được nêu ra trong số những nhà lãnh đạo tiềm năng cho thời kỳ chuyển tiếp theo kiểu Venezuela. Nhưng khi trừ khử Ali Larijani, Benyamin Netanyahou đã có quyết định khác hẳn.
Chuyên gia Bernard Hourcade của CNRS cho rằng việc ám sát Ali Larijani đã đóng lại mọi lối ra. Ông ta có năng lực và trình độ để áp đặt quan điểm trong chế độ, những người sẽ thay thế Ali Larijani có thể cực đoan hơn. Tương tự, La Croix dẫn lời nhà sử học Jonathan Piron dự đoán người lên thay sẽ là Said Jalili, cựu ứng cử viên tổng thống cực kỳ bảo thủ đã thu được 12 triệu phiếu năm 2024.
Eo biển Ormuz vẫn là điểm nghẽn nguy hiểm
La Croix nhận xét « Việc bảo đảm an ninh eo biển Ormuz đang trong ngõ cụt ». Các nỗ lực của Washington và Paris nhằm lập một liên minh để mở lại con đường hàng hải này hiện vẫn chưa thành công. Cấu trúc tự nhiên của eo biển và sự đe dọa từ Iran khiến bất kỳ hoạt động nào cũng trở nên nguy hiểm.
Anh và Đức hôm thứ Hai 16/03 đã bác bỏ mọi chiến dịch dưới danh nghĩa NATO. Nhật Bản và Úc, các đồng minh lịch sử của Hoa Kỳ tại Châu Á-Thái Bình Dương, cũng không muốn gởi chiến hạm đến, và bộ Ngoại Giao Ấn Độ cho biết không thảo luận với Washington về vấn đề này. Pháp cho biết ý định thành lập một liên minh quốc tế để mở lại con đường hàng hải thương mại, đã tiếp xúc với các đồng minh sở hữu chiến hạm, các nước vùng Vịnh và cả với Ấn Độ, nhưng chưa có kết quả cụ thể nào.
Có hai trở ngại tự nhiên, trước hết là eo biển này rất hẹp, có nơi chỉ khoảng 30 kilomet. Các tàu đi vào phải theo hai luồng hàng hải, mỗi luồng rộng khoảng 2 hải lý, được ngăn cách bởi một vùng đệm, khiến cho các chiến hạm có rất ít không gian để bảo đảm an toàn cho các tàu chở dầu siêu trọng. Các tàu cũng phải đi theo một lộ trình dự đoán được, dễ bị phục kích. Thứ hai, đoạn đường hẹp này được bờ biển Iran bao bọc, với nhiều đảo nhỏ, mũi đất, vách đá… vô số điểm thuận lợi tự nhiên cho Teheran tấn công. Địa hình này giống như một « sân tập bắn » cho hải quân Iran. Từ thủy lôi đến drone, hỏa tiễn, tàu cao tốc, những phương tiện của Iran khiến hải quân các nước đều lo ngại.
Mỹ : Vụ từ chức ồn ào của một nhân vật MAGA
Hôm 17/03, giám đốc Trung tâm quốc gia chống khủng bố Joe Kent đã từ chức và công bố bức thư trên internet. Từng là lính mũ xanh và sĩ quan CIA, vụ Joe Kent cho thấy quan điểm của phe MAGA : Hoa Kỳ lao vào một cuộc chiến tranh không phải của mình mà của Israel. Les Echos lưu ý là sự phản kháng này ít nhiều mang màu sắc bài Do Thái. Khi Joe Kent được bổ nhiệm tháng 2/2025, Anti-Defamation League, một hiệp hội chống nạn bài Do Thái đã cảnh báo rằng ông đã cổ vũ cho nhiều thuyết âm mưu và liên kết với những cá nhân cực đoan.
Joe Kent là bạn của Tucker Carlson, một người dẫn chương trình podcast, đồng thời bán các áo thun có dòng chữ « Những người tân bảo thủ được Israel coi là gay ». Cũng như những nhân vật MAGA khác như Megyn Kelly, Steve Bannon, Marjorie Taylor Greene, Carlson cho rằng chính Israel đã lôi nước Mỹ vào cuộc chiến. Donald Trump tuyên bố Tucker Carlson « không phải MAGA », và nói rằng việc Joe Kent từ chức là « điều tốt ».
« Nếu bị điên thì hãy đến Cuba đầu tư ! »
Nhìn sang châu Mỹ la-tinh, Les Echos nhận thấy lời kêu gọi cộng đồng hải ngoại đầu tư vào Cuba đã « va phải một bức tường ». La Habana đang bị bóp nghẹt về kinh tế và vừa bị cúp điện toàn diện đến lần thứ sáu chỉ trong vòng một năm rưỡi. Nhật báo Mỹ Miami Herald dẫn một nguồn giấu tên cho biết quyết định của Cuba là lời đáp trực tiếp trước áp lực ngày càng tăng của chính quyền Donald Trump về cải cách đảo quốc cộng sản.
Đây là nhượng bộ mang tính biểu tượng của các nhà lãnh đạo Cuba, vốn chống đối ý tưởng này từ nhiều năm qua. Trong tương lai, những người Cuba ở nước ngoài dù không có giấy phép cư trú vẫn có thể mở tài khoản bằng ngoại tệ tại các ngân hàng Cuba, và sở hữu cổ phần hay liên doanh với các công ty tư nhân trong nước.
Khả năng này chỉ liên quan đến 10.000 công ty tư loại vừa và nhỏ được cho phép tồn tại từ 5 năm qua. Đầu tư có thể vượt quá lãnh vực thương mại, kể cả những khoản lớn về cơ sở hạ tầng. Như vậy chế độ có thể thúc đẩy lãnh vực du lịch, tái lập mạng lưới điện cổ lỗ sĩ, vực dậy lãnh vực khai khoáng. Đầu tháng Ba, chính quyền Cuba thông qua nghị quyết cho phép tư nhân, bất kể quốc tịch nào, lập các công ty hợp doanh với Nhà nước. Lần đầu tiên trong lịch sử, chế độ chấp nhận các công ty có vốn của Mỹ.
La Habana đang trong tình trạng khẩn cấp, khi Donald Trump thường xuyên đe dọa chiếm Cuba bằng cách này hay cách khác, và không có tàu dầu nào cập cảng từ hơn hai tháng qua. Kỹ nghệ du lịch, khai thác nickel, nông nghiệp, thuốc lá suy sụp, tiền mặt thiếu thốn. Bộ trưởng Noại Thương Oscar Perez-Oliva Fraga than thở cấm vận của Mỹ đã cắt đứt Cuba khỏi nguồn tài chánh, công nghệ, thị trường.
Vấn đề là liệu cộng đồng hải ngoại có đáp ứng mong muốn của La Habana hay không. Từ 2021, hai triệu người đã chạy khỏi Cuba khiến dân số xuống dưới mức 10 triệu người. Đặc biệt tại Florida, hầu hết chống chế độ Castro, ủng hộ đảng Cộng Hòa của Donald Trump. Nhà đối lập lưu vong Ramón Saúl Sánchez nói : « Nếu bị điên thì hãy đến Cuba mà đầu tư ». Dân biểu Carlos Giménez nhấn mạnh « Cần thay đổi chính trị trước mọi thay đổi về kinh tế », cho rằng chế độ hiện nay không hề đáng tin cậy. « Đó là những kẻ ăn cắp và mục đích duy nhất của họ là làm giàu ».
https://www.rfi.fr/vi/%C4%91i%E1%BB%83m-b%C3%A1o/20260319-b%C3%AD-%E1%BA%A9n-bao-tr%C3%B9m-s%E1%BB%91-ph%E1%BA%ADn-t%C3%A2n-%C4%91%E1%BA%A1i-gi%C3%A1o-ch%E1%BB%A7-iran
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire
Remarque : Seul un membre de ce blog est autorisé à enregistrer un commentaire.