Trần Nhung - Tiếc cho một dự án y học không được thực hiện

Tình cờ đọc được bài viết của ông Hoàng Khánh Toàn nói về ấn tượng tốt đẹp của ông với Thiếu tướng Đinh Ngọc Duy, nguyên Giám đốc Bệnh viện 108 là người có công lao to lớn trong việc hoàn thiện cơ chế tổ chức và nâng tầm Bệnh viện Quân đội 108 thành bệnh viện hiện đại uy tín bậc nhất của đất nước.

Tôi nhớ lại một dự án y học tại Bệnh viện 108  cách đây hơn 30 năm đã không thành công.

Dự án xây dựng Bệnh viện hữu nghị Việt Mỹ trong khuôn viên Bệnh viện 108 với cơ chế tổ chức vận hành và trang thiết bị y tế hiện đại nhất của Mỹ do Giáo sư Tiến sĩ khoa học Nguyễn Huy Phan, Phó Giám đốc Bệnh viện  Quân đội 108 đề xuất vào năm 1992.

Với cương vị Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Mỹ, Giáo sư Nguyễn Huy Phan được Chủ tịch nước Lê Đức Anh giao nhiệm vụ kết nối bang  giao hữu nghị Việt Mỹ bằng con đường khoa học. Trong nhiều chuyến thăm nước Mỹ, Giáo sư Nguyễn Huy Phan  đã tận mắt chứng kiến cơ chế tổ chức vận hành, đội ngũ y bác sĩ và trang thiết bị y tế hiện đại của nước Mỹ.

Vì thế ông mong muốn Việt Nam có một cơ sở khám chữa bệnh đạt tiêu chuẩn như một bệnh viện hiện đại của Mỹ, để không chỉ điều trị cho người Việt Nam mà kể cả của người nước ngoài trong khu vực Đông Nam Á. Nếu có bệnh viện như thế này thì chắc chắn người Việt không phải sang Singapore hay các nước điều trị các bệnh nan y.

Ông say sưa nói với tôi về dự án này và băn khoăn chưa  làm thế nào để dự án này được cấp có thẩm quyền thông qua. Với tư cách Trưởng phòng Biên tập Quốc tế báo Quân Đội Nhân Dân, có ít nhiều hiểu biết về quan hệ quốc tế, đặc biệt là quan hệ Việt Mỹ lúc đó đang ở thời điểm đặc biệt nhạy cảm và tế nhị, nên tôi đề nghị ông cần có bước đi trước là tuyên truyền tạo sự đồng thuận trong dư luận.

Tôi đem ý kiến này của ông trình bày với ông Nguyễn Cơ Thạch, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao. Được ông Thạch gợi ý là anh nên có một bài phỏng vấn Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Huy Phan về vấn đề này để đăng trên báo Quân đội nhân dân.

Quan hệ Việt Mỹ lúc đó còn đang căng thẳng chưa được bình thường hóa, vì thế bài phỏng vấn được tôi viết rất cẩn thận rồi đưa đến Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Huy Phan sửa đi sửa lại nhiều lần. Sau đó được ông Nguyễn Cơ Thạch đọc và tự tay chữa vào một số đoạn cho thật chặt chẽ. Bài phỏng vấn đăng trên trang tư báo Quân đội nhân dân thu hút sự quan tâm của dư luận, nhưng trong đó có một ý kiến gửi đến tôi nói  đây là ý đồ thâm độc sâu xa của Mỹ sẽ lợi dụng y học đầu độc người Việt Nam.

Tôi đem ý kiến này báo cáo với Giáo sư Nguyễn Huy Phan và ông Nguyễn Cơ Thạch. Hai ông đều trầm tư suy nghĩ, và thật ngạc nhiên là cả hai ông đều nói với tôi  ý kiến này tuy là cá nhân riêng lẻ nhưng dấu hiệu cho thấy là khó đấy. Quả nhiên sau vài năm vận động thuyết phục và trình bày nhưng cuối cùng cấp có thẩm quyền cao nhất đã bác bỏ dự án này.

Tháng 7 năm 1995 quan hệ Việt Mỹ được  bình thường hóa. Trước dịp mùng 2 tháng 9 năm 1995, Giáo sư Nguyễn Huy Phan tổ chức bữa ăn  tại nhà ông trên phố Hoàng Diệu, đã mời ông Nguyễn Cơ Thạch và tôi đến dự. Trong bữa ăn thân mật này, các ông có trao đổi lại dự án Bệnh viện Việt Mỹ và nói rằng ý tưởng đưa ra hơi sớm quá, nếu sau sự kiện bình thường hóa quan hệ Việt Mỹ mới đề xuất thì có lẽ dự án đã thành công. Nhưng lúc này cả hai ông đều đã về hưu và không còn quyền hành gì nữa, thậm chí ông Nguyễn Cơ Thạch bị áp lực phải về nghỉ hưu lòng đầy tâm tư.

Thiếu tướng Giáo sư Tiến sĩ khoa học Nguyễn Huy Phan là một nhà khoa học Y học tài năng có công lao to lớn trong việc xây dựng ngành phẫu thuật tạo hình Việt Nam. Và về chính trị có tầm nhìn xa rộng góp phần quý giá trong tiến trình bình thường hóa quan hệ Việt Mỹ. Ông đã được tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng nhất nhưng rất đáng tiếc ông mất đột ngột khi mới 69 tuổi.

Ảnh:Thiếu tướng nguyên Giám đốc Bệnh viện 108 Đinh Ngọc Duy và Chủ nhiệm khoa Hoàng Khánh Toàn.

TRẦN NHUNG 21.10.2026