Lê Diễn Đức - Nửa triệu đô của Việt Nam giúp Ukraina: Một thông điệp không nhỏ

 

Chính phủ Việt Nam vừa gửi tặng Ukraina 500.000 USD viện trợ nhân đạo. Số tiền không lớn nếu so với những thiệt hại khổng lồ mà cuộc chiến của Nga đã gây ra cho đất nước này, nhưng đôi khi, ý nghĩa của một hành động không nằm ở số tiền, mà ở thông điệp phía sau nó.

Tôi cho rằng, đây là một thông điệp đáng để suy ngẫm, không chỉ với người Ukraina mà còn với chính người Việt Nam chúng ta. Đó là, Việt Nam không đứng về phía Nga trong cuộc xâm lược Ukraina, dù vẫn duy trì quan hệ hữu nghị truyền thống với Moskva.

Tại Liên Hợp Quốc, trong các cuộc bỏ phiếu quan trọng liên quan đến cuộc chiến vào tháng 3 và tháng 4/2022, Việt Nam đều không bỏ phiếu chống nghị quyết. Qua đây cho thấy Việt Nam đã phải rất thận trọng cân bằng những mối quan hệ phức tạp, những ràng buộc lịch sử và lợi ích chiến lược của mình.

Việt Nam có quan hệ truyền thống với Nga, nhưng quan hệ truyền thống không có nghĩa là phải ủng hộ mọi hành động của Nga, càng không có nghĩa là phải quay lưng với một dân tộc đang chiến đấu bảo vệ đất nước mình.

Những người Việt Nam đang ủng hộ cuộc xâm lược của Nga có lẽ đã quên nghĩ đến một sự thật lịch sử. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của Việt Nam, Liên Xô đã viện trợ rất lớn về vũ khí, trang bị quân sự, máy bay, tên lửa phòng không, xe tăng, pháo binh, khí tài và nhiều lĩnh vực kỹ thuật khác.

Ukraina khi ấy là một nước cộng hòa thuộc Liên Xô, có đóng góp quan trọng vào nền công nghiệp quốc phòng, khoa học, kỹ thuật và nguồn lực quân sự của Liên Xô. Nhiều loại vũ khí, thiết bị và công nghệ phục vụ sức mạnh quân sự Liên Xô gắn với các cơ sở sản xuất, nghiên cứu trên lãnh thổ Ukraina. Người Ukraina cũng góp phần vào nguồn nhân lực và năng lực công nghiệp của đất nước Xô viết.

Nếu cho rằng chúng ta nên biết ơn sự giúp đỡ của Liên Xô đối với Việt Nam trong quá khứ, chẳng lẽ chúng ta lại quên những đóng góp của người Ukraina chỉ vì hôm nay họ đang chống lại quân đội Nga? Lòng biết ơn lịch sử không nên là chiếc kính chỉ cho phép chúng ta nhìn thấy một nửa sự thật. Và càng không nên biến lòng biết ơn thành giấy phép để biện minh cho hành động xâm lược một quốc gia có chủ quyền.

Tôi nhớ đến nhận định của cố Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh, khi ông còn là Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam. Trong một cuộc phỏng vấn được VOA dẫn lại vào ngày 26/02/2023, khi nói về cuộc chiến Nga–Ukraina, ông Vịnh nêu quan điểm rằng, Ukraina có chính nghĩa khi chiến đấu bảo vệ đất nước mình, còn Nga không thể có được chiến thắng vì thiếu chính nghĩa.

Nếu ngày trước, Việt Nam có quyền chống lại một đội quân nước ngoài trên lãnh thổ của mình, thì ngày nay, người Ukraina cũng có quyền bảo vệ đất nước họ. Nếu chúng ta phản đối việc một nước lớn áp đặt ý chí lên Việt Nam, thì chúng ta cũng cần nhất quán khi một nước lớn tìm cách áp đặt ý chí lên Ukraina.

Chủ quyền không thể chỉ là nguyên tắc dành riêng cho dân tộc mình. Công lý cũng không thể hùa theo một bên từng là bạn cũ.

Khoản viện trợ 500 ngàn USD có ý nghĩa vượt ra ngoài con số. Nó là lời nhắc nhở rằng quan hệ quốc tế không chỉ có những món nợ lịch sử, những hợp đồng vũ khí hay lợi ích địa chính trị, mà còn có tình người, nguyên tắc chủ quyền và quyền được sống trong hòa bình của mỗi dân tộc.

Tôi không đòi hỏi người Việt Nam phải quên ơn Liên Xô, càng không phủ nhận những đóng góp to lớn của Nga trong một giai đoạn lịch sử của Việt Nam. Tôi chỉ mong chúng ta nhìn lịch sử một cách đầy đủ, nhìn cuộc chiến bằng những nguyên tắc nhất quán và nhìn người Ukraina như những con người có quyền tự quyết định vận mệnh của mình.

Nước Nga từng giúp Việt Nam, nhưng điều đó không biến cuộc xâm lược Ukraina thành chính nghĩa.

Người Ukraina, những người từng góp phần vào sức mạnh công nghiệp và quân sự của Liên Xô, cũng xứng đáng nhận được sự cảm thông của người Việt Nam.

Nửa triệu USD không nhiều đối với một cuộc chiến khổng lồ, nhưng nếu nó giúp một số người nhìn lại những định kiến của mình, nhìn lại lịch sử bằng một cái nhìn công bằng hơn, thì ý nghĩa của nó đã vượt xa giá trị vật chất.

Bởi cuối cùng, điều đáng quý nhất không phải là chúng ta đứng về phía nước nào chỉ vì tình cảm có sẵn, mà là chúng ta có đủ công tâm để phân biệt giữa tình hữu nghị, lòng biết ơn và sự đúng sai.

Dù quá khứ có ràng buộc chúng ta với ai, chúng ta vẫn cần giữ lương tri và tình người.

LÊ DIỄN ĐỨC 21.10.2026