Phạm Xuân Cần - 37 năm trước Mỹ đã từng bắt giữ thủ lĩnh Panama

Vụ bắt giữ vợ chồng Tổng thống Veneduela mấy hôm nay dậy sóng dư luận quốc tế. Nhân vụ này, tôi nhớ lại đây không phải là lần đầu tiên, mà 37 năm trước Mỹ đã từng thực hiện một chiến dịch tương tự.

Đó là Chiến dịch “Chính nghĩa” (Just Cause) bắt giữ Manuel Noriega, người nắm giữ thực quyền cao nhất của Panama lúc bấy giờ.

Vào những giờ đầu tiên của ngày 20 tháng 12 năm 1989, thế giới chứng kiến một trong những cuộc can thiệp quân sự lớn nhất của Hoa Kỳ kể từ sau Chiến tranh Việt Nam. Tổng thống George H.W. Bush đã ra lệnh cho hơn 27.000 binh sĩ tấn công vào Panama với mục tiêu duy nhất: Lật đổ và bắt giữ Manuel Noriega, thủ lĩnh quân sự và là kẻ độc tài đang nắm giữ vận mệnh quốc gia này.

Mối quan hệ giữa Noriega và Washington từng rất mật thiết. Trong nhiều năm, Noriega là "tài sản" quan trọng của CIA, hỗ trợ Mỹ trong cuộc chiến chống cộng sản tại Trung Mỹ. Tuy nhiên, mối quan hệ này rạn nứt nghiêm trọng khi Noriega bị cáo buộc tham gia buôn bán ma túy xuyên quốc gia và đàn áp dã man những người đối lập.

Đỉnh điểm của căng thẳng là khi lực lượng Panama giết chết một lính Thủy quân lục chiến Mỹ và tấn công các nhân viên Mỹ khác, khiến Washington quyết định rằng "thời gian đối thoại đã hết".

Chiến dịch "Just Cause" (Chính nghĩa)

Chiến dịch được triển khai với tốc độ sấm sét. Các đơn vị tinh nhuệ như Biệt kích (Army Rangers) và Đội đặc nhiệm Hải quân (Navy SEALs) đã tấn công vào các mục tiêu chiến lược như sân bay, căn cứ quân sự và trụ sở của Lực lượng Phòng vệ Panama (PDF).

Mặc dù PDF nỗ lực kháng cự, nhưng trước sức mạnh hỏa lực áp đảo của Mỹ, hệ thống phòng thủ của Panama nhanh chóng tan rã. Tuy nhiên, Manuel Noriega đã kịp thời lẩn trốn, dẫn đến một cuộc truy quét gắt gao trên toàn thành phố.

Cuộc "tấn công tâm lý" tại Tòa Đại sứ Tòa thánh

Noriega cuối cùng đã tìm cách tị nạn tại Tòa Đại sứ Tòa thánh (Vatican) ở thành phố Panama. Thay vì xông vào tòa sứ quán, quân đội Mỹ đã sử dụng một chiến thuật kỳ lạ: chiến tranh tâm lý bằng âm nhạc.

Họ dựng những dàn loa khổng lồ xung quanh tòa nhà và phát nhạc Rock (như bài "Welcome to the Jungle" của Guns N' Roses) liên tục 24/7 với âm lượng cực lớn để gây áp lực tinh thần lên Noriega và buộc các nhà ngoại giao Vatican phải yêu cầu ông ta rời đi.

Vào ngày 3 tháng 1 năm 1990, Noriega ra đầu hàng trong bộ quân phục chỉnh tề. Ông bị áp giải về Mỹ, nơi sau đó ông bị kết án 40 năm tù vì tội buôn lậu ma túy, tống tiền và rửa tiền.

Chiến dịch Just Cause không chỉ chấm dứt kỷ nguyên độc tài tại Panama, mở ra kỷ nguyên phát triển mới của Panama, mà còn khẳng định học thuyết quân sự mới của Mỹ sau Chiến tranh Lạnh: Sẵn sàng can thiệp quân sự nhanh chóng để bảo vệ lợi ích quốc gia và chống lại tội phạm quốc tế.

Mặc dù giành thắng lợi về mặt quân sự, chiến dịch cũng để lại những tranh cãi về số lượng thương vong dân sự và tính pháp lý quốc tế của cuộc xâm lược này.

PHẠM XUÂN CẦN 04.01.2026