Trần Chí Hiếu - Chuyện Hoa Sữa

Tôi sinh ra và lớn lên ở một căn nhà đẹp nhất trên phố Trần Hưng Đạo - biệt thự 41 Trần Hưng Đạo. (Giờ là Đại Sứ Quán).

Tôi yêu Hà Nội từ những bức tranh phố Phái. Từ những bản nhạc của Phú Quang, Hồng Đăng "Hoa sữa vẫn ngọt ngào đầu phố đêm đêm...". Rồi nhạc của anh Trương Quý Hải cũng nói: "Hoa sữa thôi rơi, em bên tôi một chiều tan lớp..."

Hà Nội gắn liền với hoa Sữa từ văn thơ nhạc hoạ như vậy. Nó ngọt ngào, thơm dịu.

Khu nhà tôi là một biệt thự rộng vài ngàn mét vuông, xung quanh là những cây xanh cao vút trồng từ thời Pháp: thường là cây sấu, cây nhãn, cây Sung... những loại cây có bóng râm, ít sâu bọ.

Biệt thự rộng nên nhà tôi nhiều gia đình họ hàng ở. Ngày đó tôi độ 10 tuổi. Một ngày đẹp trời, chú tôi, một người vốn lãng mạn, thích văn thơ, bỗng lấy về một cây hoa sữa trồng trong sân. Ngay cạnh cửa phòng mẹ tôi ở tầng hai.

Hoa sữa lên nhanh, lá xanh mướt rất đẹp, vươn lên cửa sổ phòng ngủ nhà tôi, nhìn từ trong ra rất lãng mạn. Cửa sổ thời Pháp làm rộng, thoáng khí, vào mùa đông gió lùa từng đợt vào nhà.

Mùa hoa sữa đầu tiên cũng là ngày nhà tôi và nhà chú tôi chửi nhau to vãi đái lần đầu tiên. Tôi hồi đó còn nhỏ, chỉ nhớ vài câu mẹ tôi nói: "Đm thơm thì vào đây mà ngửi..." Rồi mẹ tôi cầm dao bầu xuống chặt lấy chặt để. Ba tôi thì đang bận ngồi uống rượu với chú tôi... Ba tôi bảo "Kệ!"

Cây hoa sữa đó chặt thành từng đoạn phơi khô, vài tháng sau Tết làm củi đun bánh chưng, cả nhà lại vui vẻ quây quần bên nhau. Đêm 30 vừa ăn bánh chưng vừa nhắc lại kỷ niệm, ai nấy đều gật gật "tsb đúng là sợ vãi đái thật nhỉ!"

Bọn Pháp trông thế thâm thật - trước khi rời bỏ Hà Nội đã cố để lại một di chứng, nghĩ ra thâm hơn cả Cao Biền trấn yểm thành Đại La. Nghe nói Pháp tạo ra hoa sữa với mục tiêu để trói các chiến sĩ cách mạng vào gốc cây rồi bắt khai ra đồng bọn..

Tôi nghĩ hoa sữa thì chỉ nên trồng ở đầu Hà Đông - rồi đứng ở mạn Bờ Hồ mà ngửi thì vừa nhất. Trồng ở Hưng Yên cũng được!

Nhà ở mấy khu Nguyễn Du, Lò Đúc bị khó bán chính là do Hoa Sữa là vậy. Tôi có thằng bạn nhà ở Nguyễn Du, cả nhà năm nào cũng đi nghỉ mát một lần dài ngày: và lịch nghỉ mát là chọn mùa hoa sữa chứ không phải mùa hè hay đông gì cả. Người Hà Nội có câu "Dạt nhà!" chính là chỉ cảnh này.

Có một sự thật này:

Tôi tra từ điền về bài Hoa Sữa, thì phát hiện ra nhạc sĩ Hồng Đăng viết bài đó để cho bộ phim "Hà Nội mùa Chim Làm Tổ" và lúc đó nhạc sĩ Hồng Đăng chưa biết về hoa sữa. Sau này có nhiều vùng như Hải Phòng nghe theo lời mấy ông nhạc sĩ rồi trồng một dãy phố hoa sữa (chắc muốn đưa một một chút Hà Nội đến nơi đó!). Sau toàn bộ các cây đó rồi cũng bị đốn sạch thay bằng hoa phượng (thật nhân văn). Khi lớn lên, dậy thì rồi, thì mỗi lần tôi nghe thấy ai đó khen mùi hoa sữa thơm, tôi lại nhớ tới lời mẹ tôi lúc cầm dao phay: "ĐM thơm thì vào đây mà ngửi..."

Mấy anh chị khen hoa sữa toàn người quanh nhà không có một cây hoa sữa nào. Thâm hiểm vừa thôi !

TRẦN CHÍ HIẾU 14.10.2026