Hiệu Minh – Mối tình tay ba Putin-Trump-Zelensky

 

Ba người đàn ông, một cuộc chiến, và những màn ve vãn không có chỗ cho tình yêu.

Nếu chính trị quốc tế là một bộ phim tình cảm, thì cuộc chiến Ukraine có lẽ là một bộ phim tay ba kỳ quặc nhất thời đại. Vladimir Putin là người muốn chiếm lại người tình cũ; Donald Trump muốn trở thành ông mai kiêm nhà môi giới, còn Volodymyr Zelensky là người đang cố giữ lấy căn nhà của mình, trong khi hai người đàn ông còn lại tranh nhau quyết định ai được quyền sở hữu những gì bên trong.

Tất nhiên, ví von chỉ là ví von. Ukraine không phải người tình, lãnh thổ không phải món hồi môn, và hàng triệu con người không phải đạo cụ cho một bộ phim chính trị. Nhưng nhìn vào cách ba nhân vật này đối xử với nhau, đôi khi người ta khó tìm được một hình ảnh nào chua chát hơn.

Putin: Người tình cũ không chấp nhận chia tay

Với Putin, Ukraine dường như chưa bao giờ được phép hoàn toàn thuộc về chính mình. Trong cách nhìn của Điện Kremlin, sự độc lập của Ukraine và ý định tiến gần phương Tây là những thách thức đối với vị thế lịch sử, an ninh và ảnh hưởng của Nga.

Năm 2014, Nga sáp nhập Crimea. Năm 2022, Putin phát động cuộc xâm lược toàn diện Ukraine, mở ra một cuộc chiến đẫm máu mà cái giá phải trả không chỉ được tính bằng lãnh thổ, mà còn bằng sinh mạng, những thành phố đổ nát và hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa.

Nếu gọi đây là một cuộc tình, thì đó là thứ tình yêu rất lạ: Yêu đến mức không chấp nhận đối phương có quyền lựa chọn người khác; nhớ nhung đến mức đem xe tăng, tên lửa và bom đạn đến thuyết phục.

Putin có thể viện dẫn lịch sử, an ninh và những mối quan hệ văn hóa giữa hai dân tộc. Nhưng lịch sử không phải giấy chứng nhận quyền sở hữu vĩnh viễn đối với một quốc gia. Quan hệ gần gũi cũng không đồng nghĩa với quyền quyết định thay người khác.

Điều trớ trêu là chiến tranh, vốn được tiến hành với mục tiêu bảo vệ ảnh hưởng của Nga, lại khiến Ukraine càng quyết liệt tìm kiếm sự bảo đảm từ phương Tây. Nếu mục tiêu là khiến người hàng xóm không thể rời xa mình, thì cách làm ấy chẳng khác nào đập cửa nhà người ta bằng đại bác rồi ngạc nhiên khi họ khóa cửa chặt hơn.

Trump: Ông mai hay nhà môi giới?

Donald Trump bước vào câu chuyện với phong cách của một nhà kinh doanh bất động sản: mọi thứ đều có giá, mọi quan hệ đều có thể thương lượng, và một thỏa thuận được ký kết thường quan trọng hơn những bài diễn văn dài dòng.

Trump muốn chấm dứt chiến tranh. Đó là mục tiêu có sức hấp dẫn lớn đối với những người đã mệt mỏi vì bom đạn, viện trợ quân sự và những khoản chi ngày càng gây tranh cãi. Không ai có lý do để phản đối hòa bình chỉ vì người đề xuất nó là Trump. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: Hòa bình theo điều kiện nào, và ai phải trả giá cho nó?

Trong thế giới giao dịch của Trump, viện trợ Mỹ có thể được đặt cạnh những đòi hỏi về lợi ích kinh tế, tài nguyên và trách nhiệm của các đồng minh. Ukraine vì thế không chỉ phải chiến đấu trên chiến trường, mà còn phải tính toán trong phòng đàm phán, nơi sức mạnh quân sự, tiền bạc và sự kiên nhẫn của các bên quyết định phần lớn kết quả.

Trump có thể muốn đóng vai người duy nhất đủ tài giỏi để buộc Putin và Zelensky ngồi vào bàn thương lượng. Nhưng làm trung gian hòa giải khác với làm người bán hàng. Một thương vụ bất động sản thất bại có thể khiến nhà đầu tư mất tiền; một thỏa thuận hòa bình thất bại có thể khiến cả một quốc gia mất đất, mất an ninh và tiếp tục mất người.

Hòa bình không đơn giản là hai bên ký vào một tờ giấy rồi máy quay ghi lại cảnh bắt tay. Nếu bên bị xâm lược phải chấp nhận những điều kiện khiến mình dễ bị tấn công lần nữa, đó có thể chỉ là một quãng nghỉ giữa hai cuộc chiến.

Và nếu người hòa giải quan tâm quá nhiều đến việc mình có được ghi tên vào lịch sử hay không, câu hỏi khó chịu sẽ xuất hiện: Ông đang tìm kiếm một nền hòa bình bền vững, hay một chiến thắng truyền thông thật đẹp?

Zelensky: Người tình bất đắc dĩ của hai ông lớn

Zelensky có lẽ là người ít có quyền lựa chọn nhất trong mối quan hệ tay ba này.

Ông phải dựa vào phương Tây để có vũ khí, tài chính và sự hỗ trợ ngoại giao, nhưng không thể mặc nhiên coi sự hỗ trợ ấy là vô điều kiện. Ông cần Mỹ, song không thể chắc chắn rằng mọi chính quyền Mỹ đều nhìn Ukraine bằng cùng một lăng kính. Ông phải chống lại Nga, đồng thời vẫn phải tính đến khả năng một ngày nào đó sẽ phải thương lượng với chính quyền Putin.

Đó là nghịch cảnh của một quốc gia nhỏ hơn nhiều so với đối thủ: Muốn bảo vệ chủ quyền nhưng phải dựa vào sức mạnh của người khác; muốn tự quyết định tương lai nhưng lại thường xuyên phải chờ xem Washington và Moskva sẽ quyết định điều gì.

Zelensky không phải lúc nào cũng khôn ngoan, cũng không phải mọi quyết định của ông đều miễn nhiễm với chỉ trích. Một nhà lãnh đạo thời chiến phải chịu trách nhiệm về những lựa chọn của mình. Nhưng có một ranh giới cần được giữ rõ: phê bình Zelensky không đồng nghĩa với việc xóa nhòa trách nhiệm của Nga trong quyết định phát động cuộc xâm lược toàn diện.

Và càng không thể cho rằng vì Ukraine cần viện trợ nên nước này phải biết ơn đến mức từ bỏ quyền tự quyết. Một quốc gia không phải món quà mà cường quốc có thể trao cho nhau. Tổng thống Ukraine có thể phải mặc cả về viện trợ, vũ khí và những điều khoản đình chiến; nhưng ông không có quyền tùy tiện coi chủ quyền quốc gia như tài sản riêng của mình để đổi lấy một cái bắt tay thuận lợi.

Ba người, ba mục tiêu, không ai yêu ai

Điều đáng chú ý nhất trong mối quan hệ Putin – Trump – Zelensky là sự thay đổi vai trò liên tục.

Putin có thể bị cô lập trong một số diễn đàn phương Tây, nhưng vẫn là người mà bất kỳ kế hoạch chấm dứt chiến tranh nào cũng phải tính đến. Trump có thể chỉ trích Zelensky gay gắt hôm nay nhưng ngày mai vẫn cần ông để đạt được một thỏa thuận. Zelensky có thể phản đối những điều kiện bất lợi của Washington, nhưng cũng không thể dễ dàng quay lưng với nguồn hỗ trợ mà đất nước mình cần.

Trong cuộc chơi ấy, không có tình bạn vĩnh cửu. Chỉ có lợi ích cần được bảo vệ, sức ép cần được hóa giải và những giới hạn mà mỗi bên cố đẩy sang phía đối diện.

Putin muốn một Ukraine không còn là mối đe dọa đối với ảnh hưởng của Nga. Trump muốn chứng minh rằng nước Mỹ có thể kết thúc cuộc chiến bằng một thỏa thuận mang dấu ấn của mình. Zelensky muốn Ukraine tồn tại như một quốc gia độc lập, có khả năng tự bảo vệ và tự quyết định tương lai.

Ba mục tiêu ấy không hoàn toàn tương thích. Vì vậy, gọi đây là một mối tình tay ba chỉ có ý nghĩa khi hiểu rằng thứ gắn kết họ không phải tình yêu, mà là sự phụ thuộc lẫn nhau đầy miễn cưỡng.

Kết thúc bộ phim, ai được quyền quyết định?

Điều nguy hiểm nhất không phải là Putin và Trump có thể đạt được một thỏa thuận. Đàm phán giữa các đối thủ là chuyện bình thường, thậm chí cần thiết để ngăn chiến tranh tiếp tục kéo dài. Điều đáng lo là một thỏa thuận về Ukraine có thể được bàn bạc như thể Ukraine chỉ là một vật thể trên bàn cờ, còn người Ukraine là những người cuối cùng được hỏi ý kiến.

Nếu các cường quốc có thể dùng sức mạnh để áp đặt số phận của một quốc gia, thì thông điệp gửi đến những nước nhỏ hơn sẽ rất đáng sợ: chủ quyền chỉ có giá trị khi được người mạnh hơn cho phép. Bởi vậy, hòa bình cần thiết, nhưng hòa bình không thể chỉ được đo bằng số ngày không có tiếng súng. Nó còn phải được đo bằng khả năng Ukraine tự bảo vệ mình, bằng mức độ an toàn của người dân và bằng việc một cuộc xâm lược có được tưởng thưởng bằng những lợi ích mà nó tìm cách giành lấy hay không.

Trong bộ phim tay ba này, Putin có thể muốn lấy lại những gì ông cho rằng thuộc về mình. Trump có thể muốn kết thúc câu chuyện bằng một thương vụ lịch sử. Zelensky có thể phải chấp nhận những thỏa hiệp đau đớn để cứu đất nước. Nhưng Ukraine không phải người tình của Putin, món hàng của Trump hay phần thưởng dành cho bất kỳ ai chiến thắng trên bàn đàm phán.

Và nếu bộ phim cuối cùng có một kết thúc đáng mong đợi, thì đó không phải cảnh hai ông lớn bắt tay trước ống kính, trong khi người thứ ba đứng bên cạnh với nụ cười gượng gạo. Đó phải là ngày người Ukraine có thể sống trong hòa bình mà không phải lo rằng, khi hai cường quốc lại đổi ý, chiến tranh sẽ một lần nữa gõ cửa nhà mình.

Bởi trong tình yêu, người ta có thể phản bội nhau. Trong chính trị, người ta có thể đổi phe. Nhưng với chủ quyền của một dân tộc, không ai có quyền tự tiện thay người khác nói lời chia tay.

HIỆU MINH 13.10.2026