Lưu Nhi Dũ - Vậy hồi giờ là "dạy giả, thi giả"?

1- Gần 19.000 trường từ mầm non đến đại học phải có môi trường "dạy thật, học thật, thi thật, kết quả thật" vào năm 2030, theo Bộ Giáo dục-Đào tạo (GD-ĐT).

Đây là một trong các mục tiêu thuộc chương trình hành động tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính trong nhà trường do bộ này ban hành ngày 19/09.

Bộ GD-ĐT yêu cầu đến năm 2030, tất cả cơ quan quản lý lẫn trường học phải xây dựng và duy trì môi trường "dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật", phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm gian lận thi cử”...

Đọc tin này sáng nay, nửa tin nửa ngờ, sao lại có chỉ thị lạ vậy. Chẳng lẽ hồi giờ cả nước không phải "dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật"?

2- Khát vọng học thật thi thật có từ 2006, thời ông Nguyễn Thiện Nhân làm bộ trưởng GD-ĐT khi phát động phong trào “Hai không”: “Nói không với tiêu cực trong thi cử và nói không với bệnh thành tích trong giáo dục”. Phong trào này ra đời sau vụ tiêu cực gây chấn động dư luận lúc bấy giờ, đó là vụ gian lận thi tốt nghiệp THPT năm 2006 tại Trường THPT Phú Xuyên A (tỉnh Hà Tây cũ, nay thuộc Hà Nội).

Với tinh thần “Hai không”, ngay sau đó, kỳ thi tốt nghiệp THPT 2007 được tổ chức cực kỳ nghiêm túc. Kết quả tỉ lệ đỗ tốt nghiệp THPT giảm kỷ lục: Tỉ lệ đỗ đợt 1 năm 2007 tụt xuống còn khoảng 66,7 % (so với mức trên 90 % của các năm trước đó), nhất là ở khu vực miền núi hay một số vùng khó khăn, có những trường tỉ lệ đỗ tốt nghiệp chỉ đạt vài phần trăm.

Kỳ thi này (đợt 1) đã lập những kỷ lục chưa từng có: Lần đầu tiên trong lịch sử ghi nhận những trường THPT hay trung tâm giáo dục thường xuyên (TTGDTX) có 0 % thí sinh đỗ tốt nghiệp, như THPT Dân lập Đinh Tiên Hoàng - Quảng Ngãi, THPT Dân lập Vân Phú - Phú Thọ, TTGDTX Mù Căng Chải - Yên Bái. Có những trường hàng trăm thí sinh dự thi chỉ đỗ duy nhất 1 em, như THPT Mai Châu B - Hòa Bình đỗ 1/169; THPT Dân lập Âu Cơ - Phú Thọ đỗ 1/175.

Các chuyên gia giáo dục nhận xét rằng đây là kỳ thi phản ánh đúng thực trạng "học thật, thi thật", khi kỷ luật phòng thi được siết rất chặt và các vi phạm bị xử lý rất nghiêm.

Nhưng nghịch lý thay, đó lại là một “cú sốc” lớn với xã hôi, gia đình và thí sinh. Dưới áp lực xã hội, Bộ GD-ĐT buộc phải tổ chức thi lại đợt 2 cho 414.000 học sinh trượt tốt nghiệp đợt 1. Kỳ thi “kỳ lạ” này có kết quả đỗ tốt nghiệp như sau: Hệ THPT đạt 43,11 %; hệ bổ túc, giáo dục thường xuyên THPT đạt 29,57 %.

Kết quả có nâng lên nhưng như vậy vẫn còn tinh thần “học thật, thi thật”!

Và đến các kỳ thi tốt nghiệp THPT tiếp theo năm 2008, 2009 có kết quả như sau: 2008 đạt ~76,0 % (cũng thi 2 đợt; đợt 1 đạt ~66,6 %); năm 2009 đạt ~83,8 (tính cả 2 đợt thi). Và đến năm 2010 tỉ lệ này đạt ~92,6 % (năm này chỉ tổ chức 1 đợt thi duy nhất). Và bắt đầu từ đây, tỉ lệ đỗ tốt nghiệp THPT hàng năm luôn tiệm cận 99 đến ~ 100 %. Đến kỳ thi năm 2026 tỉ lệ này được Bộ GD-ĐT công bố cũng tiệm cận 100 %.

Dẫn những số liệu trên, cho thấy phong trào “Hai không” thất bại ngay từ khi nó mới được phát động.

Một giả thuyết đặt ra: Nếu như kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, áp dụng tinh thần “Hai không”, tỉ lệ đỗ tốt nghiệp THPT là bao nhiêu?

3- Giờ ông bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn lại muốn học thật thi thật! Thông điệp này được ông bộ trưởng nhắc đến nhiều lần trong thời gian qua khi yêu cầu cần chấm dứt triệt để tình trạng nâng điểm, làm đẹp học bạ, chạy theo thành tích và kết quả thi đua. Yêu cầu giáo dục tinh thần liêm chính học thuật cho học sinh ngay từ trên bục giảng, từ mầm non và các cấp học tiếp theo...

Cứ cho đó là khát vọng của bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, nhưng cách nay 20 năm ông Nguyễn Thiện Nhân cũng có khát vọng đó và kết quả ra sao, đọc kỹ các số liệu nêu trên thì rõ.

Và nữa, muốn "dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật", thì các cơ quan chức năng nên điều tra nghiêm túc vụ gian lận thi tốt nghiệp THPT 2026 ở điểm thi Trường Chuyên Tuyên Quang và xử lý thiệt nghiêm để làm gương. Đến nay đã hơn 2 tháng rưỡi trôi qua, vẫn chưa có kết luận điều tra vụ việc này. Có lẽ vụ án phức tạp, rất phức tạp?

Có thể vậy, bởi cho đến nay chưa thấy một tờ báo nào có bài điều tra về vụ gian lận thi cử chấn động này, dù loại điều tra này không khó, ai làm báo cũng biết!

LƯU NHI DŨ 20.09.2026