Dương Quốc Chính - Nghiên cứu về bác sao cho đúng

Nói chung hầu hết đánh giá đúng hay sai về tiểu sử chủ tịch Hồ Chí Minh giai đoạn bôn ba tìm đường cứu nước, hay tìm đường du học, hay xuất khẩu lao động (tùy góc nhìn và thời điểm), đều dựa trên nguồn của hai tác giả T. Lan và Trần Dân Tiên.

Hai bác này thì nhân thân ảo lòi rồi, toàn kể khơi khơi chứ không có gì xác minh.

Ví dụ anh Văn Ba bạn bác là anh nào? Cha mẹ họ hàng, anh chị em, bạn bè ở đâu, không ai biết! Vậy làm sao để xác minh câu chuyện "Ra đi tìm đường cứu nước" mà họ nói chuyện với nhau? Nếu khoa học là phải tìm cách truy tìm gia đình, bạn bè anh này, chả nhẽ không còn ai, nếu có thật?

Hai cuốn trên bản chất là dạng hồi ký, vừa đi đường vừa kể chuyện. Mà hồi ký nói chung đều tốt khoe xấu che. Nên muốn xác minh sự thật đều phải tra cứu chéo với các nguồn khác, ví dụ người khác kể lại trùng khớp, các vật chứng như văn bản kiểu đơn xin học trường thuộc địa, hồ sơ tại Quốc tế cộng sản 3, hồ sơ của mật thám Pháp, hồ sơ của Trung Hoa Dân Quốc, của đảng cộng sản Trung Quốc ...

Giai đoạn học ở trường Quốc học, sách anh Nam còn nhầm trường đó là Trung học, tức là nâng tầm học vấn của bác lên khá nhiều (từ tiểu học lên trung học!).

Giai đoạn "anh Thành" dạy trường Dục Thanh cũng không rõ ràng là dạy môn thể dục hay môn tiếng Pháp...?

Giai đoạn mờ này chủ yếu là giai đoạn trước 1941 hay 1945. Giai đoạn sau đó thì rõ ràng hơn vì có nhiều người chứng kiến.

Tóm lại, nghiên cứu về danh nhân, lãnh tụ cũng là nghiên cứu lịch sử thôi, phải dựa trên khoa học thực chứng kiểu phương Tây, chứ không thể dựa vào duy nhất hồi ký, được coi là nguồn chính thống, để bác bỏ các nguồn thực chứng khác. Với phương pháp này W. Duiker (cuốn A life) và Sophie Quinn-Judge (cuốn Ho Chi Minh the missing years) đã làm khá tốt (nhưng không phải tuyệt đối đúng hết). Hai cuốn này đều có bản dịch trên mạng. Anh em nào muốn đọc thì tự tìm mà đọc, đừng có gài mình xin link ở đây!

Còn sách chính thống nhà nước xịn sò của Nhà xuất bản Đại học Sư Phạm (các cháu chuyên Văn Đại học Sư Phạm đang ấm ức chú tìm mua!) thì mình gắn link sốp bi. Sách chính thống thì chắc cũng có tí cắt tỉa chút, nhưng mà đọc an toàn nha, không phải là vớ vẩn hết. Chú giới thiệu sách Đại học Sư Phạm để các cháu tự hào chút, chứ qua giờ mang tiếng chê Sư Phạm, áy náy quá đi! Bây giờ khen bù lại.

Sách anh Nam là tư liệu thứ cấp của thứ cấp, kiểu self help, làm giàu, start up theo phong cách Hồ Chí Minh, tuyệt đối không phải sách lịch sử. Anh em để ý mấy cuốn self help hay kể chuyện lọ chai để dẫn chuyện. Có ông thì bịa chuyện ngụ ngôn, có ông thì bịa chuyện đối nhân xử thế. Trò này ông Tôn ly buổi tối là trùm. Ông tác giả sách self help nào cũng bịa chuyện hết, kể cả Đắc nhân tâm này kia. Cơ bản để dẫn dắt người đọc theo ý mình.

Anh Nam thì không đến nỗi bịa chuyện bác, nhưng mà tham khảo cuốn A life (quên độ chế văn phong nên mới có kiểu trống không) không tra cứu, xác minh dựa trên nguồn khác. Rồi thêm mắm muối các câu chuyện giảng dạy ngôn ngữ quán bia, trà đá vào, để các cháu dễ đọc, nên thành ra bị tai nạn!

Khi nói chuyện với anh Nam và chỉ một số lỗi sai về fact, trước khi cuốn sách phát hành chính thức, mình có bảo anh là giai đoạn lịch sử này nhạy cảm và phức tạp lắm. Nếu là em, thì phải tra cứu cỡ 20 cuốn sách chứ không làm như anh được. Cuốn của Duiker là thứ cấp thôi.

Thế nên nếu người đọc xác định đây là cuốn self help chứ không phải lịch sử, thì sẽ đỡ suy diễn, chụp mũ tác giả quá xa. Tiếc là bút sa gà chết.

DƯƠNG QUỐC CHÍNH 07.06.2026